Noten zum Geräusch

Na de re-release van zijn eerste drie albums uit de vroege jaren negentig (Nunatak, Teimo en Permafrost) van een tijdje terug, en de eerste sinds La Barca uit 2009, is Novaya Zemlya misschien wel de meest indrukwekkende plaat die Köner aflevert, althans als we het geniale Porter Ricks, zijn techno-project met Andy Mellwig, niet meerekenen. Het is een en al pulse en textuur, vrijwel pure sound, die nagenoeg subjectloos genoemd moet worden — object-georiënteerde sound-art. Vanaf de eerste sonore, subsonische bassen bevind je je in een volstrekt desolate omgeving, onthecht van enig interpretatief kader uit de pop, rock, dance of improv. Dreigende rumble en onheilspellende stilte tegen de achtergrond van een enorme lege, arctische ruimte, die over de spanwijdte van de drie tracks fenomenaal knap worden gearrangeerd en uitgestrekt: dit soort ‘muziek’ dreigt altijd snel saai, of tot behang of ambient-muzak te worden, maar dat is bij Köner nooit het geval.

New Feeling Come kwam al in 2016 uit op het piekfijne Zweedse label voor allerhande experiment iDEAL, maar ik heb de 2e persing, die in januari van dit jaar uitkwam, dus voor mij geldt deze plaat als behorend tot de oogst van 2017. Het is een onduidbaar muzikaal meesterwerkje, dat zijn naam alle eer aandoet. De naam van het duo verraadt al een heleboel, wat je hoort is namelijk inderdaad als ectoplasma, een spirituele substantie of energie die door een medium in trance wordt afgescheiden en waarmee een geest zichzelf eventueel kan materialiseren: ectoplasma functioneert potentialiter als de onmiddellijke verbinding tussen het geestelijke en het materiële.

Met Transamorem–Transmortem staat Eliane Radigue op plaats #3 in de Wire top-50. Verbazingwekkend, want het is bepaald geen gemakkelijke plaat. Het is bovendien een archief-album, afkomstig van nooit eerder uitgebrachte tape reels uit 1974, toen het stuk werd uraufgeführt in The Kitchen, toen Rhys Chatham daar — nog heel jong — de dienst uitmaakte. Kiezen mensen deze plaat nou uit hoofde van de vermeende goede smaak? Of vinden ze het echt goed? Dat laatste kan ik me nauwelijks voorstellen.

Op de valreep van het nieuwe jaar ontdek ik nog wat zowaar mijn ‘plaat van het jaar’ lijkt te zijn. De plaat kwam al in maart uit, maar ik geloof dat er behoudens interviews in FACT Magazine en Loud and Quiet in de media nauwelijks aandacht aan besteed is–ik heb geen recensies gezien.

De impact is direct en alle hokjes die bij mij een lampje doen branden, worden aangekruist. Waanzinnig diepe doch uiterst subtiel gearrangeerde low end, zeer spaarzaam geplaatste kick drums als ze al aanwezig zijn, een abstract-klinische vernislaag ambachtelijk over het geluidsspectrum uitgesmeerd, public address vocal samples en een verfijnd en uitgekiend sound design dat–even los van het feit dat Space Afrika bepaald geen post-rock is–in een zeker opzicht sterk aan de uitgesponnen lange lijn van een aantal tracks op Codename:Dustsucker, het tweede album van Bark Psychosis uit 2004, doet denken; het is de uitdrukking die op beide platen aan de moderne grote stad wordt gegeven waar de overeenkomst ligt.

Ik beken dat ik Vril nog niet kende totdat ik de lovende recensie als ‘Album der Ausgabe’ in de allerlaatste printuitgave van het Duitse GROOVE las (November/Dezember-Nummer 2018). Hij is blijkbaar een bekende DJ uit Hannover van het Weimarse Giegling-collectief, en Anima Mundi is zijn derde langspeler. De plaat werd in rauwe vorm vorig jaar al tijdens Giegling-evenementen op cassette gedistribueerd, maar Vril heeft de sounds vervolgens volledig ge-remixed en het resultaat heeft naar zeggen een geheel nieuwe, unieke plaat opgeleverd (ik heb die cassette niet gehoord).

Het is wat mij betreft zonder twijfel een van de drie beste dance/techno-platen in een jaar dat sowieso een topjaar voor dance is gebleken. De muziek houdt het midden tussen dubtechno in de Deepchord/Rod Modell-traditie en de meer ambiente stijl van Echospace en aliassen, en refereert doorheen de plaat zeker ook naar de karakteristieke Berlijnse oscillerende open-ader sound van Basic Channel, natuurlijk hét sjabloon voor dubtechno. Het echoët, faseert en galmt als een bezetene tegen een niet-aflatende diep pulserende achtergrond. De klassieke Basic Channel garnituur is heel herkenbaar, maar Vril weet eigen accenten aan te brengen waardoor Anima Mundi duidelijk identificeerbaar is als dubtechno, maar hij zich tegelijkertijd ook specifiek te onderscheiden van de luie epigoon. Zoals GROOVE schrijft: ‘Jeden seiner Tracks erkennt man sofort als Track von Vril.’

“Nostalgia For Unattainable Worlds”

Het jaar was 1993. Ik was, als 24-jarige, schromelijk laat met het aanhaken bij de techno & house hausse van de late jaren ’80 en vroege jaren ’90. Mijn aandacht ging in die tijd te zeer uit naar de post-hardcore en noiserock die terzelfder tijd uit de VS werd geïmporteerd om me te bekommeren om wat er op dat moment in de electronische muziek gaande was. Beats voor mij waren beperkt tot hiphop en industrial formaties zoals Coil (die op LSD met house flirtten), Consolidated, Front 242 en vooral Meat Beat Manifesto, én avonden in de Korsakoff, dé plek in Amsterdam voor industrial dance-avondjes. Daar kwam plots verandering in — ik weet niet meer waarom — toen platen uit de “Artificial Intelligence”-serie van Warp in de schappen begonnen te verschijnen — een reeks die uiteindelijk om wat voor reden dan ook geen lang leven beschoren was.

‘It’s the codas, stupid!’

Over Goo is natuurlijk al veel gezegd en geschreven. Persoonlijk vind ik het een hoogtepunt in hun lange oeuvre. Velen zien het als hun pop-album. Maar dat is denk ik niet juist, of althans niet helemaal. Getuige de aandacht die de plaat in de media (MTV!) kreeg damals, en het feit dat voor elke track een aparte video werd gemaakt, is dat wel te begrijpen; het droeg bij aan de reputatie die de plaat heeft opgebouwd. Maar Goo is veelmeer een flirt met de mainstream, met pop. De muziek zelf is nauwelijks mainstream te noemen: de schone schijn die menigeen er in pleegt te horen, bedriegt. Ik kan me nog herinneren dat in een krantenrecensie werd geklaagd over het feit dat nu Sonic Youth eindelijk songs met kop en staart afleverden, ze toch nog verzandden in ellenlange, onnodige noise-escapades aan het eind van ieder nummer, op plaat zowel als live. Dit geeft het misverstand goed weer: it’s the codas, stupid! Niet de liedjes! Die noise-escapades zijn de essentie —— het is ook niet voor niets dat het Sonic Youth was die, in dezelfde periode, Neil Young de suggestie aan de hand deden voor zijn plaat Arc, een opwindende aaneenrijging van de noisy codas van tracks die hij samen met Crazy Horse tijdens de luidruchtige Weld-tour speelde, een tour waarvoor Sonic Youth overigens het voorprogramma verzorgden, tot ontsteltenis van de Neil fans.

De meest radicale plaat van 1998 was ongetwijfeld Consumed van Plastikman. Radicaal in de zin dat de kenmerkende acid sound van voorgangers Musik (1994) en Sheet One (1993) — de sound waarmee Richie Hawtin, de man achter Plastikman, beroemd was geworden onder techno-aficionados — bijna volledig was verdwenen. De squelchy acid sound is alleen nog in flarden te herkennen. Alles is gereduceerd tot een minimaal arrangement, drumpatronen zijn meer dragend voor de sfeer dan voortstuwend op de voorgrond tredend, de focus is op textuur en timbre. De muziek is ernstig en uiterst minimalistisch, op het sobere af. Er hangt een mysterieuze nevel over de plaat, en de klanken geven uitdrukking aan een onheilspellende ambiance. En tóch klinkt Consumed ondubbelzinnig als Plastikman. Dit maakt de plaat zo revolutionair. Consumed is ontegenzeglijk hét meesterwerk van 1998.